درباره پیشگیری

پیشگیری، شامل کلیه اقداماتی است که از آنها برای قطع یا آهسته کردن سیر بیماری استفاده می‌شود. بر مبنای سیر بیماری، برای پیشگیری، سطوح متفاوت قائل شده اند که عبارتند از : پیشگیری نخستین، پیشگیری سطح اوّل، پیشگیری سطح دوّم و پیشگیری سطح سوّم. صاحب نظران پزشکی پیشگیری در مورد مرزبندی دقیق بین این سطوح و حتی در مورد تعداد آن ها توافق نظر ندارند ولی تفاوت عقیده ها بیشتر جنبه واژگانی دارند تا محتوایی.

در حال حاضر فرصت های پیشگیری نخستین محدود است ولی برای پیشگیری سطح اوّل در بیماری های مزمن امکانات بالقوه زیاد است.

دو راهبرد (خط مشی) برای پیشگیری سطح اوّل وجود دارد، راهبرد جمعیتی که سعی در کاهش متوسط خطر در کل جامعه دارد و راهبرد گروه های پرمخاطره که روی افراد در معرض خطر بالاتر متمرکز می‌شود.

هر راهبرد، مزایا و معایبی دارد ولی در نهایت راهبرد جمعیتی سودمندترین است.

برای پیشگیری سطح دوّم به غربالگری جامعه نیاز است.تفاوت بین سطوح پیشگیری در این است که هدف پیشگیری نخستین جلوگیری از پیدایش و برقراری عوامل خطرزای بیماری است اما هدف پیشگیری سطح اوّل کاهش بروز بیماری و انحراف از سلامت است، هدف پیشگیری سطح دوّم کاهش شیوع بیماری یا کوتاه کردن دوره بیماری و هدف پیشگیری سطح سوّم کاهش عوارض بیماری هاست.

  • پیشگیری نخستین عبارت است از امکانات موجود برای پیشگیری از ایجاد و گسترش عوامل خطر در کشور و یا گروه هایی که هنوز عوامل خطر در آن ها بروز ننموده است.
  •  پیشگیری سطح اوّل را می‌توان به صورت ارتقای سلامت از راه های فردی و گروهی مثل بهبود وضعیت تغذیه جسمی، آسایش روانی، ایمنسازی در مقابل بیماری های عفونی و سالم سازی محیط تعریف کرد.
  • پیشگیری سطح دوّم را می‌توان به صورت راه های موجود برای تشخیص اولیه زودرس بیماری و مداخله موثر و قاطع برای تصحیح انحراف از سلامت چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی تعریف کرد.
  • پیشگیری سطح سوّم عبارتست از امکانات موجود برای کاهش نقص عضوها و ناتوانی ها و به حداقل رسانیدن عوارض مربوط به انحراف از سلامت و ارتقای تطابق بیمار با حالات غیر قابل درمان، این مرحله باعث می‌شود که مفهوم پیشگیری وارد قلمرو نوتوانی شود.